Powrót

CROWDFUNDING NIEUDZIAŁOWY w świetle polskiego prawa


11 sierpnia 2016

Brak komentarzy

Polskie portale crowdfundingowe przyciągają do siebie coraz szerszą rzeszę zainteresowanych. Ze względu na stosunkową świeżość tej branży, wokół jej funkcjonowania pojawiło się wiele kontrowersji i niejasności natury prawnej. Podpowiadamy, jakim aspektom należy poświęcić szczególną uwagę, zarówno jako prowadzący platformę crowdfundingową, jak i twórca projektu zbierającego fundusze za jej pośrednictwem.

SPRZEDAŻ CZY DAROWIZNA
charakter umowy zawieranej przez osobę wspierającą projekt z twórcą projektu

Pierwszym problemem, jaki napotykamy w przypadku crowdfundingu jest zdefiniowanie relacji prawnej między twórcą projektu (nazwijmy go dalej beneficjentem), a osobą projekt wspierającą (nazwijmy ją dalej wspierającym). O ile przy zbiórkach charytatywnych nie mamy wątpliwości, że podstawą transferu środków pieniężnych jest darowizna, to pytania takie pojawiają się wtedy, gdy beneficjent zaczyna ofiarować w zamian za środki finansowe określone usługi lub towary. Towary te lub usługi mogą mieć bowiem rzeczywistą wartość rynkową odpowiadającą mniej więcej otrzymanym od wspierającego środkom (np. egzemplarz wynalazku/ nośnika z programem wytworzonym dzięki wspierającym), ale również charakter upominku i wartość czysto „sentymentalną” np. wirtualna kartka z podziękowaniem lub magnes na lodówkę. Oczywistym jest, że koszt wytworzenia każdego z takich produktów musi być niższy niż wartość otrzymanych środków (i uwzględniać co najmniej „marżę” platformy crowdfundingowej i marżę beneficjenta), jednak bardzo często dysproporcja ta jest znacznie większa (bo jaki może być jednostkowy koszt wysłana 100 tys. maili „dziękczynnych”).

Drugą kwestią jest realna użyteczność danego towaru lub usługi – wspierający może wspierać projekt ponieważ chciałby, żeby konkretna książka/gra/ film się ukazała i chciałby ją otrzymać na wyłączność, ale może wspierać produkcję np. artystycznego filmu jedynie z sentymentu i traktować kubek z podobiznami aktorów jedynie w charakterze miłego dodatku do satysfakcji z bycia mniej lub bardziej bezimiennym mecenasem sztuki. Powyższe przykłady mają charakter „ostry” i w rzeczywistości prawidłowa klasyfikacja danej usługi lub towaru może nastręczyć dużych trudności, zwłaszcza że nawet w obrębie jednej zbiórki możemy mieć do czynienia zarówno z przedsprzedażą (w przypadku wspierających otrzymujących towary/usługi/nagrody o wymiernej wartości), jak i z darowizną (w przypadku podziękowania właśnie w postaci takiej wirtualnej kartki pocztowej).

Zagadnienia te są o tyle istotne, że umowa sprzedaży jest stosunkiem dwustronnym (towar/usługa w zamian za cenę), umowa darowizny jednostronnym (przekazanie określonej kwoty pieniężnej lub produktu bez wzajemnego świadczenia), inne są wzajemne zobowiązania stron (np. rękojmia za wady towaru), ale również ew. wymogi regulacyjne (konieczność rejestracji działalności gospodarczej, wymogi informacyjne itd.), w tym – w określonych przypadkach – wynikające z ustawy o prawach konsumenta (np. prawo odstąpienia od umowy).

PODATKI
kwestia opodatkowania środków uzyskanych w wyniku zbiórki

Niniejsza kwestia jest ściśle związana z przedstawionymi wyżej kontrowersjami w zakresie charakteru umowy łączącej wspierającego i beneficjenta (powiązanych najczęściej z charakterem i wartością świadczenia zamiennego – towaru, nagrody itd.). Opodatkowanie dochodu z darowizn regulowane jest ustawą o podatku od spadków i darowizn, opodatkowanie dochodu ze sprzedaży – odpowiednio ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych (tzw. ustawa o PIT) lub fizycznych (tzw. ustawa o CIT), ponadto  w określonych przypadkach konieczne jest również uwzględnienie w „cenie towaru” (wysokości pobieranego wsparcia finansowego) podatku od towarów i usług (zgodnie z tzw. ustawą o VAT). Mając na uwadze powyższe, wskazane jest skonsultowanie wszystkich elementów zbiórki (w tym oferowanych towarów i nagród) z prawnikiem oraz z księgowym lub doradcą podatkowym jeszcze przed jej rozpoczęciem.

ROLA PLATFORMY CROWDFUNDINGOWEJ
charakter prawny umów zawieranych przez platformę crowdfundingową

Osobną kwestią jest charakter prawny platformy crowdfundingowej w procesie zbiórki. Z oczywistych względów podmioty te starają się być możliwie transparentne pod kątem „odpowiedzialności” za realizację projektu, zachowując sobie jednocześnie możliwie duża kontrolę nad beneficjentem. Z jednej strony więc platformy starają się w zakresie odpowiedzialności przybrać formę „słupa ogłoszeniowego” zamieszczającego (w zamian za określoną płatność) informacje łączące wspierających z beneficjentami, z drugiej pozostawiają sobie kontrolę nad realizacją płatności, ewidencją wspierających itd.

W stosunkach między beneficjentem i wspierającym, platformy występują najczęściej w roli agenta (w rozumieniu Kodeksu cywilnego) beneficjenta, tzn. zawierają w jego imieniu i na jego „konto” umowę przedsprzedaży lub umożliwiają dokonanie darowizny. Występowanie w takiej roli pozwala na pośredniczenie w relacjach między beneficjentem a wspierającym (przekazywanie środków wspierającego i ich ewidencja, komunikacja między tymi podmiotami), pozostawiając beneficjenta jedyną osobą odpowiedzialną (pod kątem prawnym) za realizację projektu.

Powyższa praktyka niesie za sobą przede wszystkim jedno podstawowe zagrożenie – wydaje się bowiem, że rola platformy w procesie zbiórki środków jest nieco szersza od deklarowanej roli wyłącznie agenta, zwłaszcza w kontekście nie zawsze jasno sformułowanych zapisów regulaminu oraz częstej dysproporcji między platformą a beneficjentem. W odbiorze potencjalnego beneficjenta-laika, to platforma może być podmiotem, z którym zawiera on umowę o realizację projektu (jako, że to platforma reklamuje produkt, prowadzi rejestrację konta klienta, „obsługuje” płatności itd.), a więc jednocześnie podmiotem, od którego będzie on dochodził roszczeń w przypadku braku lub nieprawidłowej realizacji projektu przez beneficjenta , a biorąc pod uwagę często prokonsumencką postawę polskich sądów, powództwo takie nie musi być skazane na porażkę.

PIENIĄDZE
regulacje dotyczące usług płatniczych

W większości przypadków zakres wykonywanych przez platformę czynności związanych z przyjmowaniem i przekazywaniem środków wspierającego odpowiada definicji usług płatniczych zawartej w ustawie o usługach płatniczych. Wykonywanie tego typu działalności wymaga co do zasady uzyskania zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego, przyznawanego po przeprowadzeniu stosunkowo złożonego postępowania administracyjnego i pod warunkiem spełnienia określonych przesłanek, w tym kapitałowych (trójszczeblowych: 20.000 euro, 50.000 euro albo 125.000 euro – zależnie od zakresu zezwolenia KNF na prowadzenie działalności w charakterze instytucji płatniczej).

Platformy crowdfundingowe wykorzystują dwa podstawowe rozwiązania dopuszczające wykonywanie przez nie usług płatniczych (w przypadku braku uzyskania przez nie takiego zezwolenia). Pierwszym z nich jest rejestracja platformy jako tzw. BUP (biura usług płatniczych), tj. podmiotu wykonującego wyłącznie usługi przekazu pieniężnego (polegającego na bezpośrednim transferze środków, bez pośrednictwa rachunku płatniczego prowadzonego dla osoby składającej zlecenie płatnicze). W takim przypadku konieczne jest jedynie uzyskanie wpisu do rejestru BUP-ów (prowadzonego przez KNF), a wymogi wobec podmiotu prowadzącego tego typu działalność są znacznie ograniczone. Drugie stosowane rozwiązanie związane jest z postrzeganiem platformy „wyłącznie” jako agenta beneficjenta, z którego to stosunku prawnego wywodzi się okoliczność niepodlegania pod wymogi ustawy o usługach płatniczych (a więc również pod obowiązek uzyskania zezwoleń lub wpisów ze strony Komisji Nadzoru Finansowego).

Zdania uznające jedną lub drugą z powyższych metod za wystarczającą dla prowadzenia działalności platformy crowdfundingowej w zakresie usług płatniczych należy uznać za nazbyt optymistyczne, m.in. wobec faktu, że rzeczywisty zakres usług płatniczych jest znacznie szerszy, niż w przypadku typowej umowy agencyjnej czy w stosunku do definicji usług przekazu pieniężnego – platforma zazwyczaj nie tylko dokonuje bezpośredniego transferu środków, ale również przechowuje środki na własnym rachunku przez określony czas celem zebrania 100% zbieranej kwoty i ma możliwość decydowania o ich przekazaniu beneficjentowi bądź zwrocie do wspierającego. Co równie istotne, działalność platform crowdfundingowej przykuwa w coraz większym stopniu uwagę Komisji Nadzoru Finansowego, organu posiadającego bardzo rozległe kompetencje nadzorcze.

RYZYKO DLA POWODZENIA ZBIÓRKI
uprawnienia konsumenckie beneficjenta

Przeważającą większość wspierających stanowią konsumenci, podobnie znaczną część beneficjentów stanowią przedsiębiorcy (osoby prawne i fizyczne wykonujące działalność gospodarczą). Z tego względu w wielu przypadkach, a zwłaszcza gdy mamy do czynienia z crowdfundingiem przedsprzedażowym, gros beneficjentów uzbrojone jest w uprawnienia wynikające z ustawy o prawach konsumenta, w szczególności chyba najbardziej dotkliwe dla beneficjentów – prawo do odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa (czyli za pośrednictwem platformy) bez podania istotnej przyczyny. Prawo to można wykonać w terminie 14 dni od daty otrzymania danego towaru / usługi / nagrody, czyli de facto długo po zakończeniu zbiórki i de facto „wysadzić” projekt. W większości przypadków zbiórek w ramach przedsprzedaży prawo to nie ulega wyłączeniom, wobec czego realizację tego typu uprawnień należy uważać za realne ryzyko prowadzenia zbiórki.

Podsumowując, polski rynek crowdfundingowy jest sferą działalności w dużej mierze nieuregulowaną pod kątem prawnym. Z uwagi na jego „młody wiek”, brak jest interpretacji istniejących przepisów przez sądy i organy administracji. Choć w opinii wielu jest to zaleta, prowadząc tego typu działalność warto mieć na uwadze możliwość wystąpienia nieprzewidzianych komplikacji, zwłaszcza w zakresie opisanego wyżej ryzyka prawnego.

Autorami tekstu są eksperci kancelarii SGP LEGAL Snażyk Granicki Sp.Ksgp

Komentarze Dodaj komentarz Anuluj

Nikt jeszcze nie dodał komentarza

Dodaj komentarz za pomocą formularza powyżej